29 على قلى جديد الاسلام كشيش پرتغالى مسلمان‌شدهء اصفهان صفوى مرورى بر فضاى حاكم بر علوم اسلامى در دورهء اخير صفوى بحث از ميسيونرهاى مسيحى كه به هدف رواج مسيحيت در دورهء صفوى به ايران آمده‌اند ، از مباحث قابل توجه اين دورهء تاريخى به شمار مىآيد . بخشى از اين آگاهىها را ما در نوشتار پيشين آورديم . در ادامهء آن نوشتار ، به تلاش‌هاى علمى على قلى جديد الاسلام ، كشيش پرتغالى الاصل كه در همين دوره ، در اصفهان به اسلام گرويد و به جرگهء ياران بهاء الدين محمد مشهور به فاضل هندى درآمد ، خواهيم پرداخت . تكيهء عمدهء ما در اين بحث ، مرورى بر افكار و انديشه‌هايى است كه وى در كتاب مهم سيف المؤمنين فى قتال المشركين يا به تعبير ما « ترجمه ، شرح و نقد سفر پيدايش تورات » ارائه داده است . در آغاز نكاتى دربارهء زندگى وى و نيز ويژگىهاى كتابش خواهيم داشت . پدر آنتونيو دوژزو يا على قلى جديد الاسلام على قلى از انديشمندان تازه‌مسلمانى است كه سالها پيش از آن كه مسلمان شود به عنوان كشيش عازم ايران شده و پس از سالها اقامت با پذيرفتن اسلام ، به كار ردّيه‌نويسى بر ضد مسيحيت پرداخت و آثار چندى تأليف كرد . آقاى فرانسيس ريشار [ Francis Richard ] دربارهء ايشان مقاله‌اى نوشته‌اند با عنوان : CHIITE AU DEBUT DU XVIII SIECLE UN AUGUSTIN PORTUGAIS RENEGAT APOLOGISTE DE L'ISLAM « 1 » پس از وى عبد الهادى حائرى دربارهء يكى از آثار او با نام سيف المؤمنين مطالبى نوشت . « 2 »

--> ( 1 ) . اين مقاله در مجلهء زير چاپ شده و خود مؤلف نسخه‌اى از آن را از سر لطف در اختيار ما گذاشتند . Moyen Orient Ocean Indien ( Middle East Indian Ocean ) XVIe - XIXe s . 1 ، 1984 . ( 2 ) . حائرى ، نخستين روياروييهاى انديشه‌گران ايران ، صص 487 - 492